تجارت سیار (M-Commerce)

مقدمه

رشد سریع تکنولوژی ارتباطی بی‌سیم (سیار) باعث نفوذ هر چه بیشتر تجارت و اینترنت سیار شده است. طبق مطالعات انجام شده در زمینه تجارت سیار (M-Commerce) در سال ۲۰۰۱ فقط ۱۶ درصد کاربران از اینترنت سیار استفاده می‌کردند که پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۰۷ به ۵۷ درصد برسد (وانگ، ۲۰۰۵). بررسی ادبیات تکنولوژی، حاکی از این است که تکنولوژی تاکنون سه دوره را طی کرده است. دوره اول که از سال ۱۹۷۲ شروع شد، دوره کامپیوترهای شخصی بود. دوره دوم که از سال ۱۹۹۰ شروع شد و تا سال ۲۰۰۰ ادامه یافت، دوره اینترنت است. دوره سوم که از سال ۲۰۰۰ شروع شده است و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۱۴ ادامه یابد، دوره تکنولوژی و اینترنت سیار است که باعث شکل‌گیری تجارت سیار شده است. (ماهاتا ننکون، ۲۰۰۵)
بر اساس آمار و ارقام، تحلیل گران بر این باورند که حدود ۲۵ درصد از کاربران بی‌سیم با دستگاههای سیار خود به نوعی با تجارت سیار درگیر خواهند بود. تجارت سیار انقلاب بزرگی را در خدمات و وسایلی که از طریق آنها می‌توان به اینترنت دست یافت به وجود آورده و باعث به وجود آمدن تکنولوژی‌ها، خدمات و مدل‌های بازرگانی جدیدی شده است.
بازار تکنولوژی‌های سیار در چند سال گذشته رشد چشم‌گیری داشته است و این امر منجر به پدیدار شدن فرصتهای جدیدی برای رشد تجارت سیار شده است. تحقیقات حاکی از این است که درآمد جهانی حاصل از تجارت سیار در سال ۲۰۰۵ حدودا  ۳۱.۷میلیارد دلار بوده است که انتظار می ‌رود در سال ۲۰۰۶ به ۲۳۰ میلیارد دلار رسیده باشد. تلفن‌های همراه از پیش‌شرط‌های تجارت سیار هستند. در سالهای اخیر دیگر وسایل سیار از جمله وسایل دیجیتال شخصی نیز وارد بازار شده‌اند که توانسته‌اند حجم معاملات سیار را گسترش دهند.

تجارت سیار

از آنجا که تجارت سیار هنوز نوپاست، تعریف جامعی برای آن وجود ندارد. مولر و ورس (۱۹۹۹) بیان کردند تجارت سیار زیرمجموعه‌ای از تجارت الکترونیک است. کین (۲۰۰۱) نیز چنین می‌گوید که تجارت سیار شکل‌ گسترش‌یافته تجارت الکترونیک است که از طریق اینترنت سیار انجام می‌گیرد. عده‌ای دیگر نیز تجارت سیار را چنین تعریف کرده‌اند: هر گونه مبادله‌ـ مستقیم یا غیرمستقیم‌ـ دارای ارزش پولی که از طریق شبکه‌های سیار انجام می‌گیرد. به نظر هوانگ و بارنهیم تجارت سیار تحویل محصول و خدمات از طریق تکنولوژی‌های بی‌سیم با هدف انجام فعالیتهای تجارت الکترونیک در هر زمان یا مکانی است.
بنابراین تجارت سیار فقط شکل تغییریافته خدمات اینترنتی موجود نیست، بلکه شکل‌ گسترش یافته کسب و کار الکترونیک است. تجارت سیار فرصتی را برای تحویل خدمات جدید به مشتریان موجود و جذب مشتریان جدید در اختیار سازمانها قرار می‌دهد.
تحقیقات نشان می دهد تجارت سیار در ۴ زمینه کاربرد دارد که عبارتند از: استفاده از وسایل سیار به منظور جستجوی اطلاعات دراینترنت؛ استفاده از وسایل سیار برای انتقال پول بین مشتری و شرکت؛ خدمات مبتنی بر مکان از قبیل دریافت تبلیغات شخصی و استفاده از وسایل سیار برای کارهای ضروری وسرگرمی.(بویلینگن، ۲۰۰۴)
عوامل زیر باعث توسعه تجارت سیار شده‌اند: توسعه روندهای اجتماعی، توسعه تکنولوژی‌های جدید، عوامل اقتصادی (بویلینگن، ۲۰۰۴). ایده‌های جدید و توانایی برقراری ارتباطات شخصی و نیاز به انجام تجارت در هر مکان و زمانی از جمله روندهای اجتماعی هستند که بر گسترش تجارت سیار نقش دارند. از جمله عوامل اقتصادی تأثیرگذار بر گسترش تجارت سیار می‌توان محتوی جذاب، هزینه پایین، قیمت منطقی خدمات سیار، عوامل تقاضا و جایگزینها را نام برد.

مزایای تجارت سیار

از مزایای عمده تجارت سیار می‌توان موارد زیر را نام برد:
ـ قابلیت دسترسی بالا: از آنجا که وسایل سیار قابلیت دسترسی بالایی دارند، پس می‌توان گفت که در حین سفر و در جاهای دیگر نیز می‌توان معاملات تجاری انجام داد.
ـ مکان مرکزی: یعنی اینکه با توجه به قابلیت حمل آسان وسایل سیار، با استفاده از سیستم‌های موقعیت یابی جهانی می‌توان مکانی را که کاربر در آنجاست شناسایی کرد و از این طریق خدمات بهتری را به او ارائه داد.
ـ راحتی: یعنی اینکه در تجارت سیار افراد از لحاظ زمانی و مکانی محدودیت ندارند و براحتی می‌توانند فعالیتهای تجاری انجام دهند که این عامل در نهایت باعث وفاداری آنها خواهد شد (ماهاتا ننکون، ۲۰۰۵).
ـ مشتری پسند‌سازی: تلفن‌ها و وسایل سیار نسبت به کامپیوترهای شخصی قدرت نفوذ بالاتری دارند. بنابراین ارائه دهندگان تجارت سیار می‌توانند به طور خلاقتر عمل کنند و خدمات متناسب با هر یک از مشتریان به آنها ارائه دهند. (ماهاتاننکون، ۲۰۰۵).
ـ بهبود فرایند تصمیم‌گیری: جمع‌آوری اطلاعات یکی از مهمترین پیش‌شرط‌ها برای اتخاذ تصمیم درست است. تکنولوژی‌های سیار می‌توانند کانال های مؤثری را برای جمع‌آوری اطلاعات در اختیار مدیران قرار دهند تا از این طریق اطلاعات مورد نیاز را جمع‌آوری کنند و تصمیم‌ بهتری اتخاذ کنند. بنابراین می‌توان گفت که درتجارت سیار فرایند تصمیم‌گیری بهتر انجام می‌گیرد.
تجارت سیار در بانک‌داری دارای مزیتهای زیر است:
راحت بودن برای کاربر: تجارت سیار از طریق توانمند کردن مشتریان برای دستیابی به خدمات و شیوه‌های جدید پرداخت، راحتی بیشتری را برای آنها به ارمغان می‌آورد.
هزینه عملیاتی پایین: ارائه خدمات سیار هزینه‌های عملیاتی را از طریق دستیابی به خدمات بانکی با حداقل دخالت عامل انسانی کاهش می‌دهد.
افزایش پاسخگویی: در تجارت سیار میزان پاسخگویی به نیازهای کاربران افزایش می‌یابد و از این طریق میزان رضایتمندی آنها افزایش می‌یابد. پاسخگویی از ابعاد کیفیت خدمات آنلاین است که تأثیر زیادی را بر رضایتمندی مشتریان دارد که تجارت سیار در این زمینه دارای مزیت است.

عوامل بازدارنده و محدودیتهای تجارت سیار

با وجود اینکه تجارت سیار مزایای زیادی برای تولیدکنندگان، ارائه‌دهندگان محصولات و خدمات و مشتریان دارد، ولی باید دانست که تکنولوژی‌ها و وسایل سیار دارای محدودیتهایی هستند که به صورت عاملی بازدارنده بر سر راه تجارت سیار عمل می‌کنند. این عوامل عبارتند از:
استانداردهای مختلف تکنولوژی: از آنجا که تکنولوژی بسرعت در حال پیشرفت است، کاربران نیز با استانداردهای مختلفی مواجهند که در تجارت سیار باید آنها را بپذیرند. فراوانی این استانداردها به صورت مانعی در تجارت سیار عمل می‌کند.
امنیت: از دیگر عواملی که باعث می‌شود کاربران کمتر معاملات آنلاین انجام دهند، مباحث امنیتی در تجارت سیار است. به خاطر اینکه تجارت سیار نوپاست، در زمینه فراهم کردن امنیت معاملات سیار بررسیهای لازم انجام نگرفته است.
فرهنگ و رفتار مصرف‌کننده (کاربر): اختلافات فرهنگی و رفتار مصرف‌کنندگان در کشورهای مختلف ممکن است در بعضی از کشورها، تجارت سیار را با محدودیت مواجه کند. مثلاً در آمریکا که مردم عادت دارند کامپیوترهای قابل حمل با خود داشته باشند، استفاده از وسایل سیار کوچک به منظور انجام تجارت سیار برای آنها خوشایند نیست. ولی در ژاپن از آنجا که مردم به اتاقها و اداره‌ها کوچک عادت کرده‌اند،استفاده از وسایل سیار کوچک برای تجارت خیلی کاربرد دارد و مردم با آغوش باز آنها را به کار می‌برند.
تحقق پذیری : ساها در تحقیقی که در سال ۲۰۰۴ در زمینه کیفیت خدمات آنلاین انجام داد به این نتیجه رسید که تحقق‌پذیری یکی از ابعاد کیفیت خدمات آنلاین است که بر رضایتمندی مشتریان تأثیر قابل توجهی‌دارد. در تجارت سیار این احتمال وجود دارد که نتوان بر مسائل مرتبط با تحقق‌پذیری اعمال وعده داده شده، فائق آمد. مثلاً ممکن است خدمات و تحویل محصول به دست مصرف‌کننده زیاد طول بکشد.
صفحه نمایش کوچک وسایل سیار: از آنجا که صفحه نمایش وسایل سیار کوچک است، این وسایل در نمایش دادن اطلاعات، کاربران را با مشکل مواجه می‌کنند. در جوامعی که افراد انتظارات فزاینده‌ای از تکنولوژی و کاربردهای آن دارند، ضعف وسایل سیار باعث خواهد شد که کاربران کمتر درگیر تجارت سیار شوند.
به طور کلی می‌توان گفت که دیگر عوامل بازدارنده درتجارت سیار عبارتند از: سرعت بارگذاری پایین، صفحه و حافظه کوچک و محدودیت قدرت پردازش وسایل سیار، توان گرافیکی پایین وسایل سیار، مشکل بودن کار با وسایل سیار، هزینه بالا، ردیابی طاقت‌فرسا، دشواری تایپ، خدمات غیرقابل اعتماد، توان مصرفی بالای مودم‌های رادیویی و سرعت انتقال پایین داده‌ها در وسایل سیار.

تجزیه و تحلیل استراتژیک تجارت سیار با استفاده از ماتریس SWOT

تجزیه و تحلیل قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدها که به تجزیه و تحلیل (SWOT=STRENGTHS, WEAK NESSES, OPPORTUNITIES, THREATS) مشهور است، یک ابزار مفید برای بررسی قوتها و ضعفهای درونی و فرصتها و تهدیدهای بیرونی هر صنعتی به حساب می‌آید. با استفاده از ماتریس SWOT نیز می‌توان تجارت سیار را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.تجزیه و تحلیل تجارت سیار با استفاده از ماتریس SWOT حاکی از این است که قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدها در تجارت سیار عبارتند از:

قوتها: به طور کلی قوت تجارت سیار این است که می‌تواند به صورت زیرساختاری در ارائه خدمات به طور بالقوه در هر جایی عمل نماید و رابطه‌ای قوی بین کاربران و ارائه دهندگان سیار ایجاد کند. از دیگر قوتهای تجارت سیار، قدرت آگاهی از مکان است. (ماهاتا ننکون، ۲۰۰۵) چرا که وسایل سیار قابل حمل هستند و با استفاده ازسیستم‌های موقعیت یابی جهانی می‌توان موقعیت مکانی کاربر را شناسایی کرد و خدمات بهتری به او ارائه داد.
ضعفها: ضعف عمده در تجارت سیار وجود نداشتن زیرساختها از جمله تکنولوژی مناسب برای تأمین امنیت در وسایل و معاملات سیار است. همچنین دیگر ضعفهای تجارت سیار عبارتند از: صفحه نمایش کوچک، سرعت بارگذاری پایین، محدودیت پهنای باند، هزینه بالا، ردیابی طاقت‌فرسا.
فرصتها: از جمله فرصتهایی که تجارت سیار دارد می‌توان به قابلیت سیار و در دسترس بودن اشاره کرد که این دو ویژگی منجر به ارزش‌زایی و خدمات ارزش افزوده از طریق مدل‌های جدید بازرگانی و یا اصطلاح مدل‌های موجود به منظور ایجاد مزیت رقابتی پایدار خواهند شد.
تهدیدها: از جمله تهدیدهای تجارت سیار می‌توان به موانع وروداشاره کرد. در هر حوزه‌ای شرکتهای جدید در صنعت تجارت سیار با موانع ورود مختلفی مواجه خواهند شد. مثلا در یک حوزه مشتریان ممکن است خواهان پهنای باند و در حوزه دیگر متقاضی ساختار قیمت‌گذاری بهتر باشند. از دیگر تهدیدهای تجارت سیار می‌توان تهدید محصولات و خدمات جایگزین را نام برد که این محصول جایگزین می‌تواند تجارت الکترونیک باشد.
اگرچه تجارت سیار و تجارت الکترونیک در بسیاری از جنبه‌ها با هم شباهت دارند ولی تجارت سیار دارای ویژگی‌های منحصر به فردی از جمله سیار بودن و ارائه خدمات اختصاصی است. اما در صورتی که کاربران نتوانند این ارزشهای واقعی را در تجارت سیار تشخیص دهند، ممکن است تجارت الکترونیک جایگزین آن شود. از دیگر عوامل تهدید‌کننده تجارت سیار می‌توان افزایش انتظارات مشتریان را نام برد. یعنی اینکه انتظارات مشتریان در طی زمان افزایش می‌یابد و این افزایش انتظارات تجارت سیار را تهدید خواهد کرد.

سیستم‌های پرداخت در تجارت سیار

تجارت سیار فرصتهایی را به منظور دستیابی به مشتریان در مکانهای مختلف فراهم کرده و باعث شکل‌گیری شیوه‌های جدید خرید و ارائه خدمات شده است. سیستم‌های پرداخت الکترونیک در تجارت سیار که شامل صدور صورتحساب و پرداختهای الکترونیک هستند، هزینه‌های معاملات را کاهش داده‌اند.
سیستم‌های پرداخت در تجارت سیار عبارتند از: کارت اعتباری، کارت هوشمند، صورتحساب مخابراتی و کارتSV. در تحقیقی که در زمینه سیستم‌های پرداخت در تجارت سیار انجام شده، نتایج حاکی از این است که کارت اعتباری بیشتر از سایر شیوه‌های پرداخت مورد استفاده قرار می‌گیرند. دلیل استفاده بیشتر از کارت اعتباری می‌تواند ناشی از هزینه پایین، کنترل آسان، امنیت و تضمین کارتهای اعتباری از دیدگاه مشتریان باشد.
در پژوهشهایی که در زمینه سیستم‌های پرداخت الکترونیک انجام شده، فقط عوامل تکنولوژی مدنظر بوده است، اما در تحقیقی که در سال ۲۰۰۴ توسط چو و همکارانش با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام شد، پا را فراتر گذاشته‌اند و سیستم‌های پرداخت را براساس عوامل تکنولوژیک، اقتصادی و اجتماعی مورد بررسی قرار داده‌اند (چو و همکاران، ۲۰۰۴). نتیجه این تحقیق نشان می‌دهد که اولاً تأثیر عوامل تکنولوژیک در استفاده از سیستم‌های پرداخت در تجارت سیار بیشتر از عوامل اجتماعی و اقتصادی است. ثانیاً کارت SVبهترین وسیله پرداخت در تجارت سیار شناخته، زیرا که بهترین عملکرد اجتماعی و تکنولوژیک را دارد. همچنین نتایج نشان می‌دهد که صورتحساب مخابراتی کمترین مقبولیت را در بین سیستم‌های پرداخت دارد.
مباحث و نتایج فوق نشان‌دهنده این است که در استفاده از سیستم‌های پرداخت الکترونیک در تجارت سیار بایستی عوامل اقتصادی و اجتماعی و تکنولوژیک را در نظر گرفت. زیرا همچنان که در بالا ذکر شد نتایج تحقیقات در کشورهای مختلف حاکی از این است که محبوبیت و کاربرد سیستم‌های پرداخت در کشورهای مختلف فرق دارد.

مدلهای پذیرش تجارت سیار

رشد سریع تکنولوژی ارتباطی بی‌سیم باعث نفوذ هر چه بیشتر اینترنت و تجارت سیار شده است. آگاهی از ادراکات و مقبولیت تجارت سیار توسط مشتریان اهمیت بالایی دارد. تجارت سیار نیز مانند تجارت الکترونیک باعث افزایش حجم معاملات، سود و درآمد خواهد شد، اما باوجود این مزایا، هنوز آگاهی نداشتن کاربران و فقدان ساختارهای زیربنایی تکنولوژیک به صورت مانعی برسر راه تجارت سیار و پذیرش آن عمل می‌کنند. به منظور آگاهی از عوامل اثرگذار بر پذیرش تجارت سیار دو مدل را برای پذیرش تجارت سیار ارائه خواهیم کرد. اولین مدل به صورت شکل ۱ خواهد بود.
راجرز (۱۹۹۵) بیان می‌کند که سازگاری اساسی‌ترین عامل در تصمیم مشتریان (کاربران) برای پذیرش یک پدیده جدید است و آن را بدین صورت تعریف می‌کند: درجه‌ای که نوآوری مطابق با ارزشهای موجود و تجربه‌های قبلی درک شود.
با توجه به عوامل تأثیرگذار بر تجارت سیار که در شکل ارائه شده‌اند، ارائه‌دهندگان تجارت سیار باید بر مزایا و کاربردهای استفاده از تجارت سیار تأکید کنند و مشتریان را آموزش دهند و در آنها انگیزه ایجاد کنند که معاملاتشان را از طریق تجارت سیار انجام دهند. در ضمن مدیران و ارائه‌دهندگان تجارت سیار به خاطر نقش بالای عامل سازگاری در پذیرش تجارت سیار بایستی میزان سازگاری‌شان را با نیازهای مختلف کاربران، تجربه‌های قبلی، سبک زندگی و اعتقادات آنها افزایش دهند تا بتوانند انتظارات مشتریان را تحقق بخشند.
دومین مدل پذیرش تجارت سیار(شکل ۲) که در این مقاله ارائه می‌شود، به چرایی و چگونگی پذیرش تجارت سیار توسط مشتریان (کاربران) پاسخ خواهد داد. البته باید بیان کرد،این مدل بیشتر با دیدگاه کسانی همخوانی دارد که تجارت سیار را زیر مجموعه‌ای از تجارت الکترونیک می‌دانند، زیرا این مدل همان مدل پذیرش تجارت الکترونیک است.
این مدل نشان می دهد که یعنی هر چه احتمال مفید بودن مورد انتظار بیشتر باشد، آمادگی پذیرش تجارت سیار بیشتر است، ولی رابطه بین سهولت استفاده مورد انتظار و نگرش برای استفاده خیلی قوی نیست. دانش تأثیر مهمی بر وسهولت استفاده مورد انتظار دارد، اما ارتباط آن با مفید بودن مورد انتظار ضعیف است. سن نیز می‌تواند مفید بودن مورد انتظار را پیش‌بینی کند، اما برای پیش‌بینی سهولت استفاده مورد انتظار ضعیف است. در ضمن این رابطه منفی است. متغیرهای تخصص‌‌‌گرایی، خوشه تکنولوژی، نوآور بودن و رفتار پذیرش قبلی همگی بر مفید بودن مورد انتظار و سهولت استفاده مورد انتظار تأثیر می‌گذارند و رابطه بین آنها مثبت است. نتیجه تحقیق یانگ همچنین نشان می‌دهد که در پذیرش تجارت سیار از دید همه زنان سهولت استفاده مورد انتظار مهم است، اما از دید همه مردان مفید بودن مورد انتظار مهم است. (یانگ، ۲۰۰۵)
در این مدل نگرش برای استفاده، متغیری وابسته است و مفید بودن مورد انتظار و سهولت استفاده مورد انتظار متغیرهای انگیزشی هستند که به عنوان متغیرهای تعدیل‌کننده و به صورت رابطی بین متغیرهای مستقل (ویژگی‌های فردی) و متغیرهای وابسته عمل می‌کنند.

نتیجه‌گیری

تجارت سیار ساده‌ترین و سریعترین شیوه تجارت است. به منظور انجام درست آن، نیازمند ابزارهای مدیریتی جدید هستیم. در محیط بی‌سیم که به سرعت در حال تغییر است، شرکتها بایستی چشم‌اندازهای مدیریتی مؤثر و مفیدی را برای دستیابی به اهدافشان اتخاذ کنند. در این نوشتار ابتدا مزایای تجارت سیار را برای کاربران و ارائه‌دهندگان سیار مورد بحث قرار دادیم. مزیت اصلی تجارت سیار خاصیت در همه جا بودن است که این امر منجر به این می‌شود که بتوانیم بهتر با کاربران رابطه برقرار کرده و خدمات بهتری به آنها ارائه کنیم. سپس عوامل بازدارنده و محدودیتهای تجارت سیار بیان شدند که آگاهی و آشنایی با آنها باعث خواهد شد که این موانع را از سر راه تجارت سیار برداریم. ماتریسSWOT ابزار مناسبی است برای تجزیه و تحلیل استراتژیک صنایع مختلف. پس با استفاده از این ماتریس تجارت سیار را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادیم و فرصتها، ضعفها، قوتها و تهدیدهای آن را شناسایی کنیم که آگاهی از این عوامل به ارائه‌دهندگان تجارت سیار کمک خواهد کرد که بهتر تجارت سیار را مدیریت کنند و جهت‌گیری‌های آینده آن را تشخیص دهند. همچنین سیستم‌های پرداخت در تجارت سیار مورد بررسی قرار گرفتند.

رویکرد انتخاب نرم افزار مناسب

در فرآیند انتخاب از میان نرم افزارهای موجود در بازار، نرم افزاری که بیشترین انطباق با نیازمندی های سازمان را داشته باشد، باید انتخاب شود. هرچه محصول انتخاب شده با نیازمندی های سازمان انطباق بیشتری داشته باشد, ریسک استقرار سیستم نیز به مراتب کمتر می شود. در مقابل، در صورتیکه کارکردهای نرم افزار با نیازمندی های سازمان منطبق نباشد، یا باید فرآیندهای سازمان را تغییر داد تا با سیستم هماهنگ شوند و یا سیستم را سفارشی نمود تا قابلیت پشتیبانی از فرآیندها را داشته باشد. در هر دو حالت، زمان و هزینه استقرار نرم افزار افزایش می یابد. علاوه بر آن با توجه به زیاد بودن حجم تغییرات در سازمان، احتمال مقاومت کارمندان در مقابل این تغییرات نیز افزایش می یابد. بنابراین انتخاب دقیق نرم افزار و گزینش یک محصول منطبق بر نیازمندی های سازمان, باعث کاهش زمان و هزینه پیاده سازی سیستم شده و موفقیت استقرار سیستم را افزایش می دهد.

رویکرد کلی انتخاب نرم افزار به صورت مناسب و منطبق بر نیازمندیهای سازمان، شش گام اصلی دارد:

۱) شناسایی نیازهای سازمان
این گام به شناسایی و مستندسازی نیازهای عملیاتی سازمان می پردازد. به عبارت ساده تر، در این گام باید انتظارات سازمان از سیستم نرم افزاری مشخص شده و مستند و مکتوب شود. شناسایی این نیازمندی ها از طریق شناسایی فرآیندهای اداری-سازمانی صورت می گیرد. طی این فعالیت با مراجعه به کارشناسان و متخصصان واحدهای مختلف سازمان، حوزه های کلیدی عملیاتی سازمان شناسایی می شود. در هریک از حوزه های کلیدی، فرآیندهای آن حوزه شناسایی شده و مستند می شود. برای هریک از این فرآیندها شناسنامه ای تکمیل شده که حاوی اطلاعات کلیدی فرآیند، نحوه انجام آن، نکات مهم در انجام آن فرآیند، افراد دخیل در آن، فرم ها و فیلدهای اطلاعاتی فرآیند، ورودی و خروجی های فرآیند و زیر فعالیت های آن می باشد. هریک از زیرفعالیت های شناسایی شده نیز به همان ترتیب مستندسازی شده و مشخصات آنها ثبت می شود. ارتباط بین فرآیندهای مختلف توسط ترسیم دیاگرام و فلوچارت مشخص می شود. با مستند نمودن فرآیندها و فعالیت های سازمان مشخص می شود که سیستم باید چه کارکردهایی را داشته باشد و در واقع از چه فرآیندهایی پشتیبانی نماید. در این گام هدف شناسایی نیازمندیهای سازمان به صورت تفصیلی، کامل، دقیق و با جزئیات حداکثری است.

۲) تهیه فهرست فروشندگان
این فهرست براساس اطلاعاتی عمومی از قبیل توانمندی و سوابق شرکت ها، تناسب محصولات شرکتها با زمینه فعالیت سازمان، مشتریان آنها، و همچنین بهره گیری از نظرات مشاوران و بررسی پیاده سازی های موفق آنها در صنعت و زمینه فعالیت سازمان، تهیه می گردد. در تهیه این فهرست نباید محدود شد, بلکه هر تامین کننده بالقوه ای را می توان در فهرست مذکور جای داد. از شرکت های نوپا نیز غافل نشوید! برخی از شرکت ها نوپا به شرطی که شرایط فنی و اداری لازم را داشته باشند، می توانند کار را با قیمتی کمتر و کیفیتی بالاتر به انجام رسانند.

۳) تهیه و ارسال درخواست پیشنهاد
براساس نیازمندیهای شناسایی شده در گام اول، درخواستی تهیه می شود و برای فروشندگان و تامین کنندگانی که در گام قبل لیست آنها تهیه گردیده است، ارسال می شود. شرکت ها با دریافت این درخواست که معمولا با نام RFP (مخفف Request for Proposal) شناخته می شود، پیشنهاد خود را نسبت به برآوردن نیازمندی های سازمان ارائه می دهند. در این پیشنهاد, فروشندگان بیان می کنند که سیستم آنها توانایی پاسخگویی به کدام یک از نیازمندی های مطرح شده را داراست. البته در صورتیکه در حال حاضر قابلیتی برای برآوردن بخشی از نیازمندی ها وجود نداشته باشد، ممکن است فروشنده اعلام کند که در آینده قابلیت مذکور را به سیستم اضافه خواهد نمود. به هر حال فروشندگان با تکمیل درخواست ها، توانایی خود را در برآوردن نیازمندی های سازمان اعلام می کنند.

۴) دریافت پیشنهادها و امتیازبندی آن ها
در این مرحله، سازمان پیشنهادهای فروشندگان را گردآوری نموده و نسبت به مقایسه و ارزیابی آنها اقدام می کند. در ارزیابی پیشنهادها تمرکز بر انطباق نیازمندی ها با پیشنهادهای مطرح شده می باشد. در این مرحله همچنین باید حوزه های عملکردی سازمان ارزیابی شده و اولویت بندی شوند. به عنوان مثال ممکن است پس از بررسی ها و مطالعات صورت گرفته مشخص شود که حوزه مالی دارای بیشترین اولویت و حوزه تولید دارای اولویتی پس از آن است. به همین صورت باید با بهره گیری از نظرات کارشناسان, اولویت هریک از حوزه های عملیاتی سازمان مشخص شود. سازمان در این مرحله با یک مدل تصمیم گیری روبرو است که در یک سمت آن حوزه های عملیاتی با اولویت های مشخص و در سوی دیگر پیشنهادهای فروشندگان است. پس از بررسی تطابق پیشنهادها با نیازمندی های حوزه های عملیاتی برای هریک از پیشنهادها ضریب انطباق بدست می آید. با مرتب کردن پیشنهادها براساس ضریب انطباق، پیشنهادهای مناسب تر مشخص شده و موارد نامناسب حذف می شود. از این طریق می توان به لیستی از فروشندگان منتخب دست یافت.

۵) دعوت رسمی از فروشندگان منتخب برای ارائه محصولات خود
پس از تهیه لیست منتخب، سازمان از فروشندگان منتخب دعوت می کند تا نسبت به ارائه و دموی محصول خود اقدام نمایند. در این مرحله واحدهای مختلف سازمان با محصول نرم افزاری موردنظر آشنا شده و نسبت به ارزیابی دقیق و انطباق هرچه بیشتر آن با نیازها و فرآیندهای واحد خود اقدام می نمایند. در این مرحله مجموعه ای از شاخص های غیر عملکردی نیز تعیین شده و فروشندگان براساس این شاخص ها ارزیابی می شوند. سابقه فروشنده، توانمندی فنی و سازمانی وی، کیفیت محصول تولیدشده، پشتیبانی و خدمات پس از فروش، قیمت محصول و ملاحظات سیاسی-اقتصادی از جمله شاخص های مطرح در این مرحله می باشند.

۶) امتیازبندی و انتخاب نهایی
در این مرحله ارزیابی های قبلی جمع بندی شده و براساس شاخص های مطرح شده در مرحله قبل، امتیاز هریک از فروشندگان موجود در لیست کوتاه از سوی واحدهای مختلف تعیین می شود. پیشنهادی که بیشترین امتیاز را دریافت کرده باشد، به عنوان مناسبترین محصول انتخاب می شود. البته در این مرحله می توان با انجام تحلیل حساسیت، تاثیر شاخص های مختلف در انتخاب پیشنهادها را ارزیابی کرده و گزینه های جایگزین را نیز مشخص نمود.

توجه به انتخاب دقیق نرم افزار برای سازمان ها و شرکتهای داخلی بسیار حائز اهمیت است چرا که می تواند علاوه بر کاهش هزینه و زمان پیاده سازی سیستم, ریسک پیاده سازی را نیز به شدت کاهش دهد. رویکرد ۶مرحله ای فوق می تواند انتخاب نرم افزار را به صورت دقیق به اجرا گذارد تا نتیجه آن قابل قبول باشد.
به طور کلی نرم افزار انتخابی باید قابلیتها و نیازمندهای مورد نظر سازمان را پوشش دهد، انعطاف پذیری لازم را برای واکنش مناسب در برابر تغییرات محیط داشته باشد. همچنین قابلیت یکپارچه شدن با سیستم های دیگر را داشته باشد. نرم افزار باید جامع، باثبات و از خدمات پشتیبانی مناسب برخوردار باشد. همچنین سازمان در خرید امتیاز نرم افزار نباید با محدودیتهایی همچون تحریم های اقتصادی روبرو باشد.

بانکداری الکترونیک

بانکداری الکترونیک

بانکداری الکترونیک یا برخط یا اینترنتی، عبارت است از فراهم آوردن امکاناتی برای کارکنان در جهت افزایش سرعت و کارایی آن‌ها در ارائه خدمات بانکی در محل شعبه و همچنین فرایندهای بین شعبه‌ای و بین بانکی در سراسر دنیا و ارائه امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به مشتریان که با استفاده از آن‌ها بتوانند بدون نیاز به حضور فیزیکی در بانک، در هر ساعت از شبانه روز (۲۴ ساعته) از طریق کانال‌های ارتباطی ایمن و با اطمینان عملیات بانکی دلخواه خود را انجام دهند.

به عبارت دیگر بانکداری الکترونیکی استفاده از فناوری‌های پیشرفته نرم‌افزاری و سخت‌افزاری مبتنی بر شبکه و مخابرات برای تبادل منابع و اطلاعات مالی به صورت الکترونیکی است و نیازی به حضور فیزیکی مشتری در شعبه نیست.

به مشتریان اجازه می‌دهد تا معاملات اقتصادی را در یک وبسایت امن به طرقی مثل کارهای خرده بانکی یا بانک مجازی، موسسه مالی و اعتباری یا شرکت‌های ساخت و ساز انجام دهند.

تعریف

مولر (۲۰۰۸)، بانکداری الکترونیک را استفاده بانک‌ها از اینترنت برای ارائه خدمات بانکی به مشتریان و استفاده مشتریان از اینترنت برای ساماندهی، کنترل و انجام تراکنش بر روی حسابهای بانکی خود تعریف می‌کند. با این حال، برخی از صاحبنظران تعریف کلی تری ارائه کرده‌اند و استفاده از سایر ابزارها و کانال‌های الکترونیک نظیر تلفن همراه، تلفن و تلویزیون دیجیتال به منظور اطلاع‌رسانی، ایجاد ارتباط و انجام تراکنش بانکی را نیز مشمول تعریف بانکداری الکترونیک دانسته‌اند. مهم‌ترین کانال‌های بانکداری الکترونیک عبارتند از:

  • رایانه‌های شخصی
  • کیوسک
  • شبکه‌های مدیریت یافته
  • تلفن ثابت و همراه
  • دستگاه‌های خودپرداز
  • پایانه‌های فروش

 

تاریخچه

پول الکترونیک، برای نخستین بار در سال ۱۹۱۸ در کشور آمریکا توسط بانک‌های فدرال رزرو Reserve Banks)   (Federal مورد استفاده قرار گرفت. این بانک‌ها، پرداخت و انتقال وجوه را با استفاده از تلگراف در دستور کار خود قرار دادند. این بانک بعدها با توسعه موسسات تهاتری خودکار (در سال ۱۹۷۲)، زمینه استفاده گسترده از پول الکترونیک را فراهم کرد.

اولین تجربه ساخت دستگاه خودپرداز به سال ۱۹۳۹ برمی‌گردد. این دستگاه که توسط سه مخترع به نام‌های لاتر، جرج و سیمجیان ساخته شد، مورد توجه بانک‌ها و سازمان‌ها قرار نگرفت. با وجود این تجربه ناموفق، سه مخترع دیگر با نام‌های دان وتزل، تام بارنز و جرج چستین در سال ۱۹۶۸، ساخت دستگاه خودپرداز را با مفهومی جدید آغاز کردند. ساخت اولین نمونه آنها، پنج میلیون دلار هزینه در بر داشت. محصول این پروژه در سال ۱۹۷۳ به عنوان اولین دستگاه خودپرداز در بانک کمیکال (Chemical Bank) در شهر نیویورک نصب شد. اولین نسل از دستگاه‌های خودپرداز، به صورت آفلاین کار می‌کردند و پول به صورت خودکار از حساب مشتریان کسر نمی‌شد. بنابراین فقط مشتریان ویژه‌ای که از اعتبار خاصی برخوردار بودند، مجاز به استفاده از این دستگاه‌ها بودند.

منادی سرویس‌های بانکداری خانگی مدرن سرویس‌های بانکداری از راه دور از طریق رسانه‌های الکترونیکی در اوایل دهه هشتاد بودند. در اواخر دهه هشتاد کلمه آنلاین محبوب شد و به استفاده از یک پایانه، صفحه کلید، و صفحه نمایش برای دسترسی به سیستم بانکی از طریق یک خط تلفن اطلاق می‌شد. کلمه بانکداری خانگی همچنین می‌تواند به استفاده از یک صفحه کلید کوچک عددی برای فرستادن صدا از طریق خط تلفن به وسیله دستورالعمل‌هایی برای بانک اطلاق شود. سرویس‌های آنلاین در سال ۱۹۸۱ در نیویورک شروع به کار کردند زمانی که چهار بانک بزرگ شهر سرویس‌های بانکداری خانگی را به وسیله سیستم ویدئوتکس (Videotex) ارائه کردند. به دلیل شکست تجاری تکنولوژی videotext این سرویس‌های بانکداری هرگز محبوب نشد به جز در فرانسه –جایی که استفاده از videotext به وسیله شرکت telecom تأمین مالی می‌شد- و انگلستان – که سیستم prestel استفاده می‌شد. اولین سرویس‌های بانکداری آنلاین خانگی در انگلستان به وسیله شرکت ساخت و ساز ناتینگهام (NBS) در سال ۱۹۸۳ پایه ریزی شد. سیستمی که استفاده می‌شد بر پایهٔ سیستم prestel انگلیسی بود و از یک رایانه – مثل BBC Micro- یا صفحه کلید متصل به سیستم تلفن و دستگاه تلویزیون استفاده می‌کرد. این سیستم (که ارتباط خانگی-homelink- نامیده می‌شد) مشاهده آنلاین صورتحسابها، انتقالات بانکی و پرداخت قبوض را ممکن می‌ساخت. برای انجام انتقال بانکی یا پرداخت قبوض، باید یک دستورالعمل نوشته شده حاوی جزئیات دریافت‌کننده موردنظر به NBS فرستاده شود و آنجا اطلاعات وارد سیستم homelink شود. اغلب دریافت کنندگان، شرکت‌های گاز و برق و تلفن و حساب‌هایی در بانک‌های دیگر بودند. اطلاعات پرداخت انجام شده از طریق Prestel توسط دارنده حساب وارد سیستم NBS می‌شود. یک چک توسط NBS برای دریافت‌کننده وجه فرستاده می‌شود و یک اطلاعیه حاوی جزئیات پرداخت نیز برای دارنده حساب فرستاده می‌شود. سیستم BACS بعدها برای انتقال مستقیم مستقیم پرداختی ابداع و استفاده شد. مؤسسه اعتباری فدرال استنفورد اولین موسسه‌ای بود که در اکتبر سال ۱۹۹۴ سرویس‌های بانکداری اینترنتی را به همه اعضای خود ارائه کرد.

 

خدمات بانکداری الکترونیک

لی (۲۰۰۲)، خدمات بانکداری الکترونیک را از سه جنبه مورد توجه قرار می‌دهد و معتقد است مشتریان بانک‌ها، در سه سطح قادر به دریافت خدمات بانکداری الکترونیک هستند. این سه سطح عبارتند از:

اطلاع‌رسانی: این سطح ابتدایی‌ترین سطح خدمات بانکداری الکترونیک است. در این سطح، بانک، اطلاعات مربوط به خدمات و عملیات بانکی خود را از طریق شبکه‌های عمومی یا خصوصی معرفی می‌کند.

تعاملی: این سطح از خدمات بانکداری الکترونیک، امکان انجام مبادلات بین سیستم بانکی و مشتری را فراهم می‌آورد. ریسک این سطح در خدمات بانکداری الکترونیک بیشتر از شیوه سنتی است و به ابزارهای مناسبی برای کنترل دسترسی کاربران به شبکه بانک نیاز دارد.

تراکنشی: در این سطح، مشتری قادر است با استفاده از یک سیستم امنیتی کنترل شده، فعالیت‌هایی از قبیل صدورچک، انتقال وجه و افتتاح حساب را انجام دهد. این سطح از خدمات بانکداری الکترونیک، از بالاترین سطح ریسک برخوردار است.

 

ویژگی‌ها 

شیوه‌های بانکداری آنلاین ویژگی‌ها و قابلیت‌های مشترک بسیاری دارند ولی اغلب همچنین دارای ویژگی‌هایی با کارکرد خاص هستند. ویژگی‌های مشترک به چند دسته تقسیم می‌شوند:

– تراکنشی (به‌طور مثال: انجام یک تراکنش مالی مثل انتقال حساب به حساب، پرداخت قبض، انتقال سیمی، درخواست وام یا یک حساب جدید و غیره)

  • ارائه و پرداخت قبوض الکترونیکی
  • انتقال پول بین حساب جاری و پس انداز خود فرد یا به حساب مشتری دیگر
  • خرید و فروش اوراق سرمایه‌گذاری
  • عملیات و تراکنش‌های مربوط به وام مثل بازپرداخت اقساط

– غیر تراکنشی (مثل: صورتحساب آنلاین، ارتباطات توسط چک، گفتگو)

  • صورتحساب‌های بانکی

– مدیریت موسسات مالی: ویژگی‌هایی که به موسسات مالی اجازه می‌دهد که عملیات آنلاین کاربران نهایی خود را مدیریت کنند.

– مدیریت : ASP/Hosting ویژگی‌هایی که به شرکت‌های اراده دهنده فضای وب اجازه می‌دهد تا روش‌های ارتباط با موسسات مالی را مدیریت کند.

ویژگی‌هایی که به‌طور عادی منحصر به بانکداری تجاری هستند شامل:

– پشتیبانی از چندین کاربر با سطوح مجوز متفاوت

– فرایند موافقت تراکنش

– انتقال سیمی

 

ویژگی‌هایی که به‌طور عادی منحصر به بانکداری اینترنتی هستند شامل:

پشتیبانی از مدیریت مالی شخصی مثل وارد کردن داده در نرم‌افزار حسابداری شخصی. برخی از پلت فرم‌های بانکداری آنلاین از حساب تجمعی هم پشتیبانی می‌کنند که به مشتریان اجازه می‌دهد همه حسابهایشان را –چه آن‌ها که در بانک مرکزی شان است و چه آن‌ها که در موسسات دیگر است- در یک جا مورد بررسی و نظارت قرار دهند.

 

شاخه‌های بانکداری الکترونیک 

بانکداری اینترنتی(IB)

بانکداری مبتنی بر تلفن همراه و فناوری‌های مرتبط با آن(MB)

بانکداری تلفنی(TB)

بانکداری مبتنی بر نمابر

بانکداری مبتنی بر دستگاه‌های خودپرداز(ATM)

بانکداری مبتنی بر پایانه‌های فروش(POS )

بانکداری مبتنی بر شعبه‌های الکترونیکی

بانکداری مبتنی بر دستگاه‌های کارت خوان

 

مزایای بانکداری الکترونیک

مزایای بانکداری الکترونیک را می‌توان از دو جنبه مشتریان و موسسات مالی مورد توجه قرار داد از دید مشتریان می‌توان به صرفه جویی در هزینه‌ها، صرفه جویی در زمان و دسترسی به کانال‌های متعدد برای انجام عملیات بانکی نام برد. از دید موسسات مالی می‌توان به ویژگی‌هایی چون ایجاد و افزایش شهرت بانک‌ها در ارائه نوآوری، حفظ مشتریان علی‌رغم تغییرات مکانی بانکها، ایجاد فرصت برای جستجوی مشتریان جدید در بازارهای هدف، گسترش محدوده جغرافیایی فعالیت و برقراری شرایط رقابت کامل را نام برد.

براساس تحقیقات مؤسسه Data Monitor مهم‌ترین مزایای بانکداری الکترونیک عبارت‌اند از: تمرکز بر کانال‌های توزیع جدید، ارائه خدمات اصلاح شده به مشتریان و استفاده از راهبردهای تجارت الکترونیک. البته مزایای بانکداری الکترونیک از دیدگاه‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت نیز قابل بررسی است. رقابت یکسان، نگهداری و جذب مشتریان از جمله مزایای بانکداری الکترونیک در کوتاه مدت (کمتر از یکسال) هستند. در میان مدت (کمتر از ۱۸ ماه) مزایای بانکداری الکترونیک عبارت‌اند از: یکپارچه‌سازی کانال‌های مختلف، مدیریت اطلاعات، گستردگی طیف مشتریان، هدایت مشتریان به سوی کانال‌های مناسب با ویژگی‌های مطلوب و کاهش هزینه‌ها، کاهش هزینه پردازش معاملات، ارائه خدمات به مشتریان بازار هدف و ایجاد در آمد نیز از جمله مزایای بلند مدت بانکداری الکترونیک هستند.

 

خلاصه مزایا

۱- امکان دسترسی مشتریان به دریافت خدمات بانکی بدون حضور فیزیکی با ارتباطات ایمن. ۲- استفاده از اینترنت برای ارائه عملیات و سرویس‌های بانکی و اعمال تغییرات انواع حسابهای مشتری. ۳- ارائه مستقیم خدمات و عملیات بانکی جدید و سنتی به مشتریان از طریق کانال‌های ارتباطی متقابل الکترونیک.

 

گستره جهانی

براساس گزارش تحقیقاتی مؤسسه Data Monitor (مرکز تجزیه و تحلیل اطلاعات بانکداری در اروپا) آمار استفاده کنندگان از سیستم‌های بانکداری الکترونیک در هشت کشور فرانسه، آلمان، هلند، اسپانیا، سوئد، سوئیس و انگلیس از ۴٫۵ میلیون نفر در سال ۱۹۹۹ به حدود ۲۲ میلیون نفر در سال ۲۰۰۴ رسیده‌است. در سال ۲۰۰۵ بیش از ۷۵ درصد شرکت‌های فعال در کشورهای توسعه یافته حداقل یکی از خدمات بانکداری الکترونیکی استفاده می‌کنند. امنیت حساب کاربران۲. امکان مراجعه به بانک در هر زمان ومکان۳. باعث رشد و پویای اقتصاد هر کشور

 

امنیت

حفاظت از طریق تأیید رمز عبور تکی اگر چه در امن‌ترین سایت‌های فروش اینترنتی به کار می‌رود ولی برای فعالیت‌های بانکداری آنلاین شخصی در برخی کشورها به اندازه کافی امن به نظر نمی‌رسد. اساساً دو روش امنیتی متفاوت برای بانکداری آنلاین وجود دارد:

سیستم PIN/TAN که PIN نشان دهنده یک رمز عبور برای ورود است و TAN نشان دهنده رمزهای عبور یکبار مصرف است که برای اعتباربخشی و امنیت تراکنش هاست. TANها به شیوه‌های گوناگونی توزیع می‌شوند که معمولترینش اینست که یک لیست از TANها توسط نامه پستی به کاربر بانکداری آنلاین فرستاده می‌شود. امن‌ترین راه استفاده از TANها اینست که آن‌ها رو بر حسب نیاز توسط یک نشان امنیتی تولید کنیم. این TANهای تولید شده توسط نشانه، وابسته به زمان و یک راز امنیتی واحد که در نشانه امنیتی ذخیره شده (که تاییدیه ۲عاملی خوانده می‌شود) هستند. معمولاً بانکداری آنلاین با PIN/TAN از طریق مرورگرهایی که از ارتباطات امن SSL استفاده می‌کنند انجام می‌شود بنابراین نیازی به رمزنگاری اضافه‌ای نیست.

بانکداری آنلاین مبتنی بر امضا که تمام تراکنش‌ها امضا شده و به‌طور رقمی رمزنگاری می‌شوند. کلیدها برای تولید امضا و رمزنگاری می‌تواند روی کارت‌های اعتباری یا هر نوع رسانه حافظه دار بسته به نوع پیاده‌سازی آن ذخیره شوند.

 

حملات

بیشترین حملات به بانکداری آنلاین امروزه بر پایه فریب کاربر برای دزدیدن اطلاعات ورود و TANهای معتبر است. یک مثال شناخته شده برای این حملات ساخت صفحه مشابه یک سایت برای فریب کاربر است تا با وارد کردن اطلاعات شخصی خود آن‌ها را در اختیار دزدان قرار دهد. همچنین نوشتن اسکریپت سایت‌های عبور یا استفاده از ضبط ‌کننده‌های کیبورد (تروجان‌ها) هم به عنوان راه‌هایی برای سرقت اطلاعات افراد به کار می‌رود. یک روش برای حمله به بانکداری آنلاین مبتنی بر امضا اینست که نرم‌افزار مورد استفاده را جوری دستکاری کنند که روی صفحه نمایش تراکنش صحیح را نشان دهد ولی در پشت صحنه، یک تراکنش دروغین امضا شود. گزارش اخیر فناوری FDIC که از گردآوری و همگردانی گزارش فعالیت فایلهای مشکوک بانک‌ها، هر ۳ ماه یکبار تشکیل می‌شود، ۵۳۶ مورد جرائم رایانه‌ای را لیست کرده که به‌طور میانگین، هر کدام باعث ۳۰۰۰۰ دلار ضرر شده‌است. این رقم در چارک دوم سال ۲۰۰۷ به ۱۶ میلیون دلار افزایش یافته‌است. تخلفات رایانه‌ای بین چارک اول و دوم سال ۲۰۰۷ ۱۵۰ درصد افزایش داشته‌است. گزارش‌ها حاکیست در ۸۰ درصد موارد منبع تجاوز نامعلوم است ولی در حین بانکداری آنلاین انجام گرفته‌است.

 

اقدامات متقابل

اقدامات متقابل زیادی وجود دارند که سعی می‌کنند از تجاوز جلوگیری کنند. گواهینامه دیجیتال برای مقابله با صفحات مشابه دروغین به کار می‌روند، استفاده از کارتخوان‌های گروه ۳ تلاشی برای جلوگیری از دستکاری تراکنش‌ها به وسیله نرم‌افزار در انواع روش‌های بانکداری آنلاین مبتنی بر امضا است. برای محافظت سیستمشان از تروجان‌ها، کاربران باید از نرم‌افزارهای تشخیص دهنده ویروس استفاده کنند و مراقب نرم‌افزارهای دانلودی و فایل‌های پیوستی به ایمیل‌ها باشند. در سال ۲۰۰۱ مؤسسه FFIEC راهنمای تشخیص هویت چند معیاره (MFA) را منتشر کرد و از آن پس، تا اواخر ۲۰۰۶ نیاز به حضور در محل بود.

مقایسه روش های حمل و نقل

جابجایی کالا ها در تجارت داخلی و نیز بین المللی، یکی از مهمترین رکن های امور بازرگانی می باشند. برای حمل و نقل های داخلی و بین المللی روش های گوناگونی وجود دارد که برای آشنایی و انتخاب بهترین راه ممکن در زیر به مقایسه آنها با یکدیگر پرداخته ایم.

 

مقایسه انواع روش های حمل و نقل
مورد مقایسه حمل و نقل جاده ای حمل و نقل ریلی حمل و نقل هوایی حمل و نقل دریایی
حمل و نقل جاده ای *سرعت جابجایی بالاتر
*قابلیت دسترسی بهتر به نقاط عرضه و تقاضا
*تنوع بیشتر وسایل حمل و نقل
*انعطاف پذیری بیشتر مسیرها و زمان های حمل
*هزینه سرمایه گذاری اولیه کمتر
*مناسب برای جابجایی در مسافت های کوتاه
*تنوع بیشتر وسایل حمل و نقل
*قابلیت دسترسی بهتر به نقاط عرضه و تقاضا
*هزینه جابجایی کمتر
*ظرفیت جابجایی بیشتر
*قابلیت بیشتر جابجایی بین مدی
*انعطاف پذیری بیشتر مسیرها و زمان های حمل
*هزینه سرمایه گذاری اولیه کمتر
*مناسب برای جابجایی در مسافت های کوتاه
*تنوع بیشتر وسایل حمل و نقل
*سرعت جابجایی بالاتر
*قابلیت دسترسی بهتر به نقاط عرضه و تقاضا
*انعطاف پذیری بیشتر مسیرها و زمان های حمل
*هزینه سرمایه گذاری اولیه کمتر
*مناسب برای جابجایی در مسافت های کوتاه
حمل و نقل ریلی *مصرف سوخت کمتر
*ایمنی حمل بالاتر
*هزینه جابجایی کمتر
*ظرفیت جابجایی بیشتر
*آلودگی کمتر هوا
*اشغال کمتر زمین برای احداث خطوط
*سهولت افزایش ظرفیت سیستم
*قابلیت اطمینان بالاتر
*وابستگی کمتر به شرایط آب و هوایی
*آلودگی کمتر محیط زیست
*قابلیت دسترسی بهتر به نقاط عرضه و تقاضا
*هزینه جابجایی کمتر
*ظرفیت جابجایی بیشتر
*قابلیت بیشتر جابجایی بین مدی
*قابلیت اطمینان بالاتر
*مصرف سوخت کمتر
*وابستگی کمتر به شرایط آب و هوایی
*آلودگی کمتر محیط زیست
*سرعت جابجایی بالاتر
*قابلیت دسترسی بهتر به نقاط عرضه و تقاضا
*قابلیت اطمینان بالاتر
*وابستگی کمتر به شرایط آب و هوایی
حمل و نقل هوایی *سرعت جابجایی بالا
*عدم نیاز به احداث شبکه خطوط فیزیکی
*مسافت های جابجایی طولانی تر
*سرعت جابجایی بالاتر
*عدم نیاز به احداث شبکه خطوط فیزیکی
*مسافت های جابجایی طولانی تر
*سرعت جابجایی بالاتر
حمل و نقل دریایی *عدم نیاز به احداث شبکه خطوط فیزیکی
*هزینه جابجایی کمتر
*ظرفیت جابجایی بیشتر
*مسافت های جابجایی طولانی تر
*سرمایه بری کمتر
*آلودگی کمتر هوا
*مصرف سوخت کمتر
*ایمنی حمل بالاتر
*هزینه نگهداری پائین
*عدم نیاز به احداث شبکه خطوط فیزیکی
*هزینه جابجایی کمتر
*ظرفیت جابجایی بیشتر
*مسافت های جابجایی طولانی تر
*سرمایه بری کمتر
*آلودگی کمتر محیط زیست
*هزینه نگهداری پائین
*تنوع بیشتر وسایل حمل ونقل
*قلبلیت دسترسی بهتر به نقاط عرضه و تقاضا
*هزینه جابجایی کمتر
*ظرفیت جابجایی بیشتر
*قابلیت بیشتر جابجایی بین مدی
*مسافت های جابجایی طولانی تر
*نیاز به سرمایه گذاری کمتر
*مصرف سوخت کمتر
*هزینه نگهداری پائین

تجارت متقابل

در دهه ۱۹۸۰ شیوه های نوینی از تجارت بین کشورها رواج پیدا کرد که به طور کلی تحت عنوان ” تجارت متقابل “ دسته بندی می شوند. تجارت متقابل به معاملاتی اطلاق شود که بر اساس آن، صادرکننده متعهد می شود تا علاوه بر تعهداتی که معمولا در قراردادهای صدورکالا و خدمات پذیرفته می شوند، تعهدات اضافی و متقابلی را در جهت منافع واردکننده تقبل نماید تعهداتی که ممکن است حتی با موضوع اصلی قرارداد سنخیت نداشته باشد.

با توجه به اهمیت روزافزون تجارت متقابل در مناسبات تجاری ایران با خارج از کشور و استفاده از آن جهت دسترس به منابع مالی و فن آوری و دانش فنی این مقاله تلاش دارد که انواع متفاوت روش های قراردادی تجارت متقابل و عناصر اصلی هر کدام اثر این رو ش ها را تشریح نماید، و زمینه را جهت توجه بیشتر محافل علمی به نقد و بررسی این رو ش های متفاوت فراهم سازد. در این مقاله ابتدا مکانیزم تجارت متقابل مورد بررسی قرار می گیرد،و سپس روشهای متفاوت قراردادی که تحت عنوان کلی تجارت متقابل دسته بندی می شوند، تبیین می گردد.

تجارت متقابل قدیمی ترین شیوه مبادلات تجاری است. در این نوع معاملات معمولاً قراردادها و مقاوله نامه هایی بین دو دولت انجام می پذیرد و بانکهای مرکزی دو دولت با افتتاح حساب های ویژه نسبت به عملیات تجاری و مالی اقدام می کنند.

از مهمترین شیوه های تجارت متقابل می توان به موارد زیر اشاره نمود :

الف: معاملات دو جانبه (فروشنده – خریدار)

در اینگونه معاملات فروشنده یا صادرکننده در ازاء  کالائی که به طرف دیگر می دهد صد در صد کالا دریافت می کند.

ب: معاملات سه جانبه ( فروشنده – واسطه – خریدار)

ج : همکاری صنعتی (Buy Back) : در این روش یک طرف ماشین آلات و دانش فنی و امکانات تولید یک محصول را در اختیار دیگری قرار می دهد و طرف دیگر تعهد مـی کند پس از بهره برداری برای یک دوره زمانی معینی تمام یا بخشی از تولیدات را در اختیار او قرار دهد.

انواع تجارت متقابل:

۱- معامله تهاتری (پایاپای)

شکلی از تجارت متقابل است که در آن مبادله مستقیم کالاها و خدمات در ازای کالاها و خدمات دیگر میان دو طرف و بدون مبادله پول صورت می گیرد.

۲-خرید متقابل

شکلی از تجارت متقابل است که در آن صادر کننده کالاها یا خدمات به یک کشور، متقابلا کالاها یا خدماتی را از همان کشور خریداری می نماید. این خرید شامل دو معامله مستقل است: قرارداد اول (در خرید متقابل) مانند قراردادهای معمولی فروش بین المللی است که طبق آن فروشنده کالا را به خریدار تحویل می دهد و بهای آن را نقدا به یک ارز مورد توافق دریافت می دارد.

قرارداد دوم مربوط به الزام فروشنده اولیه به خرید از کشور دیگراست که معمولا کمی وسیع‌تر و پیچیده تر خواهد بود.

۳- معامله جبرانی

شکلی از تجارت متقابل خواهد بود که در آن وارد کننده تمام یا بخشی از قیمت کالای خریداری شده را به شکل کالا به صادر کننده پرداخت می کند.

۴- معامله بای بک

این معامله شکل دیگری از تجارت متقابل است که در آن خرید کارخانجات، ماشین آلات، تجهیزات تولیدی یا تکنولوژی در ازای تحویل محصولات مستقیم یا غیرمستقیم این تسهیلات به فروشنده صورت می‌گیرد.به گزارش عصر بانک دات آی آر، اصولا این قرارداد شبیه سرمایه گذاری خارجی بوده و نوعی انتقال تکنولوژی محسوب می گردد.

۵- معامله افست

شکلی ازتجارت متقابل است که در آن صادر کننده تجهیزات (غالبا هواپیمایی ونظامی) تعهد می نماید قطعات مورد استفاده در این تجهیزات یا محصولات دیگر را ازکشور وارد کننده خریداری نموده یا موجبات خریداری آنها را فراهم سازد.

۶- مبادله انتقالی

مبادله انتقالی، انتقال مازاد در حساب‌های تجاری مربوط به توافقنامه های تهاتری دو جانبه است که از طرف بستانکار این حسابها به شخص ثالث در ازای دریافت ارز معتبر صورت می گیرد. این معامله مبادله کالایی نبوده بلکه یک معامله ارزی است، دلال این مبادله پس از انجام سلسله عملیات پیچیده، کالا را در مقابل ارز معتبر به فروش رسانده و پس از کسر حق العمل خود، باقیمانده را به طرف بستانکار تحویل می دهد.

شرایط تجارت بین الملل (اینکوترمز)

اینکوترمز (INCOTERMS) یا شرایط تجارت بین الملل :

در دهه ۱۹۳۰ میلادی اتاق بازرگانی بین المللی (ICC) مطالعاتی را در زمینه تفسیر اصطلاحات تجاری به عمل آورد و مقرراتی را برای تفسیر یکنواخت اصطلاحات بازرگانی بین المللی در سال ۱۹۳۶ برقرار نمود که به اینکوترمز معروف گشت.

اینکوترمز که در برگیرنده اصطلاحات بازرگانی بین المللی است در واقع تعیین کننده ضوابط بین خریدار و فروشنده در معاملات تجاری است که آخرین آن اینکوترمز ۲۰۱۰ می باشد که منتشر گردیده است.

اینکوترمز ۲۰۰۰ به چهار گروه اصلی طبقه بندی شده است :

۱. گروه E :

در این گروه فقط از یک واژه EXW به معنی تحویل کالا در نقطه عزیمت استفاده شده است. (نقطه عزیمت ممکن است محل کار، محل انبار، کارخانه، مزرعه و یا هر نقطه دیگری باشد که توافق شده است.) فروشنده کاری نمی کند مگر واگذاری کا لا در محل تعیین شده به خریدار.

۲. گروه F : که دارای سه واژه می باشد :

FAS : کالا در کنار کشتی و روی اسکله در بندر بارگیری (مبداء) تحویل می گردد.
FOB : کالا لزوماً باید روی عرشه کشتی و در مبداء تحویل گردد.
FCA : کالا به شرکت حمل در نقطه یا محل تعیین شده تحویل گردد.

۳. گروه C که در  این گروه فروشنده مسئولیت انعقاد قرارداد حمل و پرداخت کرایه حمل کا لا تا مقصد را بعهده دارد و شامل اجزاء زیر است :

CFR : فروشنده مسئولیت پرداخت کرایه حمل تا بندر تعیین شده در مقصد را قبول می کند.
CPT : تحویل کالا با کرایه و یا هر نوع وسیله نقلیه تا محل تعیین شده در مقصد انجام می شود.
CIF : فروشنده علاوه بر کرایه حمل ، مسئولیت انعقاد قراداد بیمه و پرداخت هزینه آن تا محل تعیین شده در مقصد را نیز عهده دار می شود.
CIP : تحویل کالا با کرایه حمل و بیمه بدون کشتی و تا محل تعیین شده در مقصد انجام می شود.

۴. گروه D : در این گروه فروشنده بیشترین مسئولیت را در معامله به عهده دارد در حالی که کمترین مسئولیت متوجه خریدار است و اجزاء آن عبارتند از :

DES : خریدار باید کالا را برای ورود ترخیص کند. ( تحویل کالا در عرشه کشتی و در مقصد )
DEQ : ترخیص کالا در گمرک مقصد بعهده خریدار است . (تحویل کالا در اسکله و در مقصد)
DAF : ترخیص کالا برای ورود بعهده فروشنده است. (تحویل کالا در مرز تعیین شده )
DDU : تحویل کالا در محل تعیین شده در مقصد بدون ترخیص و بدون پرداخت حقوق گمرکی آن
DDP : ترخیص کالا برای ورود بعهده فروشنده می باشد. (تحویل کالا در انبار خریدار یا گمرک مقصد و پرداخت تمام حقوق و عوارض مربوطه)

روش های بازاریابی اینترنتی

بازاریابی اینترنتی با موتورهای جستجو (Search Engine Marketing)

یکی از ابزارهای بازاریابی اینترنتی موتور های جستجو می باشند. بازاریابی اینترنتی با موتورهای جستجو به دو صورت رایگان و پولی انجام می شود. در روش رایگان با بهینه سازی صحیح و اصولی وب سایت و استفاده از تکنیکهای سئو، وب سایت شما در نتایج جستجو بالاتری نسبت به سایر وب سایتها قرار می گیرد و بازدیدکنندگان بیشتری را به وب سایت شما هدایت می کند و فروش وب سایت را افزایش دهند. در روش پولی موتورهای جستجوی معروف مانند گوگل در راستای ارتقای بازاریابی اینترنتی علاوه بر روش فوق این امکان را به کاربران می دهند که با پرداخت هزینه برای یک کلمه کلیدی خاص در بالای نتایج جستجو ظاهر شوند.

بازاریابی اینترنتی با شبکه های اجتماعی (Social Media Marketing)

ابزار دیگر بازاریابی اینترنتی استفاده از شبکه های اجتماعی مثل فیس بوک می باشد. این روش نیز به دو صورت رایگان و پولی انجام می شود. در روش رایگان فعالیتهای منظم شما در شبکه های اجتماعی کاربران را با برند شما و محصولاتی که ارائه می دهید آشنا می کند. روش پولی نیز در ازای پرداخت هزینه، تبلیغ شما در صفحات مختلف این شبکه ها ظاهر می شود. بازاریابی اینترنتی در شبکه های اجتماعی نسبت به بازاریابی با موتورهای جستجو از شانس کمتری برای جذب ترافیک و خریدار برخوردار می باشد اما می توان از آنها به بهترین شکل ممکن برای معرفی برند و محصولات خود استفاده کرد.

بازاریابی اینترنتی با محتوای مناسب (Content Marketing)

بازاریابی محتوایی در واقع مهمترین بخش بازاریابی اینترنتی می باشد. موتورهای جستجو بدنبال محتوای با کیفیت هستند و به واسطه محتوایی که در وب سایت خود منتشر می کنید بازدیدکنندگان فراوانی از طریق موتورهای جستجو وارد وب سایت شما می شوند. درصورتیکه این بازدیدکنندگان محتوای شما را بپسندند آن را در وب سایت های دیگر و پروفایلهای شبکه های اجتماعی خود منتشر می کنند و محبوبیت شما افزایش می یابد.

ویدئو مارکتینگ (Video Marketing)

آموزش تصویری که به مراتب جذاب تر و تاثیر گذارتر از آموزش نوشتاری است نوع دیگری از بازاریابی اینترنتی است. با افزایش سرعت اینترنت و وجود شبکه های اجتماعی ویدیویی مثل یو تیوب، اکثر کاربران در اینترنت به دنبال ویدیو های آموزشی و کاربردی مورد نیاز خود می گردند. در صورتیکه از محصولات و خدماتی که در شرکت خود ارائه می دهید ویدیوهای جذابی تهیه کنید و آنها را در اینترنت منتشر کنید، بازدیدکنندگان بسیار زیادی با شما و خدماتی که ارائه می دهید آشنا خواهند شد.

ایمیل مارکتینگ (Email Marketing)

یکی دیگر از ابزار مهم و کاربردی بازاریابی اینترنتی، ایمیل مارکتینگ است. این روش به بیان ساده شامل ارسال ایمیلهای گروهی به تعداد زیادی از کاربران و تشویق آنها به بازدید از وب سایت و خرید می باشد.در استفاده از این روش باید دقت کرد. بازاریابی اینترنتی از طریق ایمیل مارکتینگ ارکانی دارد که باید رعایت کرد. مهم ترین آنها احترام به مشتری است. قرار دادن لینک لغو عضویت در ایمیل های ارسالی بسیار مهم است.

تبلیغات پولی (Paid advertising)

قرار دادن بنرهای تبلیغاتی در وب سایتهایی که بازدیدکنندگان فراوانی دارند یکی دیگر از انواع بازاریابی اینترنتی به شمار می آید.. این نوع تبلیغات شامل پرداخت هزینه ماهانه برای درج بنر در بخش های مختلف وب سایتهای پربازدید می باشد.